Polski System Zdrowia (PSZ)®

Jak wdrożyć w Polsce system opieki zdrowotnej oparty na wartości publicznej? Opisujemy nowy model integrujący VBHC, cyfryzację i reformę organizacyjną – koncepcyjne założenia Polskiego Systemu Zdrowia (PSZ)®, czyli modelu opartego na wartości publicznej, integrującego reformę organizacji opieki z cyfryzacją oraz zarysowuje etapową strategię wdrożenia opartą na pilotażach, zaangażowaniu interesariuszy i włączeniu cyfrowym.

Wprowadzenie – pilna potrzeba reformy polskiej ochrony zdrowia

System opieki zdrowotnej w Polsce, mimo znaczących postępów od lat 90. i w ostatnich latach, wciąż boryka się z wyzwaniami strukturalnymi: długimi czasami oczekiwania na diagnostykę i konsultacje specjalistyczne, nierównościami regionalnymi, niedoborami kadr medycznych, szczególnie w rejonach mniej zaludnionych, oraz utrzymującym się skupieniem na rozliczaniu liczby świadczeń, a nie na wartości zdrowotnej dla populacji.

Pomimo wzrostu wydatków publicznych – które osiągnęły 6,5 proc. PKB w 2024 r. – Polska pozostaje poniżej średniej unijnej wynoszącej 9,9 proc., a wyniki w obszarach takich jak umieralność możliwa do uniknięcia i satysfakcja pacjentów pozostają obszarem do poprawy.

Wyzwania te są pogłębiane przez sztywny, szpitalocentryczny model świadczenia opieki. Polska, podobnie jak wiele krajów Europy Środkowo-Wschodniej, stoi przed koniecznością włączenia się w kluczowy globalny trend: przejścia od systemów zdominowanych przez szpitale w kierunku zintegrowanej, skoordynowanej i zorientowanej na pacjenta opieki w środowisku bliższym mu, napędzanego przez demografię, technologię i imperatyw zrównoważenia finansowego.

Część pierwsza – europejski imperatyw: deinstytucjonalizacja jako wektor strategiczny

Deinstytucjonalizacja opieki zdrowotnej reprezentuje fundamentalną reorientację: przejście od reaktywnego, epizodycznego leczenia w szpitalach do proaktywnej, ciągłej i skoordynowanej opieki bliżej domu. Charakteryzuje się:

• Przesunięciem punktu ciężkości ze szpitali do opieki ambulatoryjnej, środowiskowej i domowej.
• Wzmocnieniem roli podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) jako filaru i koordynatora opieki.
• Integracją usług zdrowotnych i społecznych.
• Wykorzystaniem technologii cyfrowych do wsparcia koordynacji i efektywności.
• Aktywacją pacjentów i opiekunów w procesie terapeutycznym.

Trend ten jest najbardziej zaawansowany w krajach nordyckich i Wielkiej Brytanii, ale stanowi strategiczny priorytet w całej Unii Europejskiej.

Dania na przykład zredukowała liczbę łóżek szpitalnych o ponad 50 proc. w ciągu dwóch dekad, inwestując jednocześnie w silne gminne centra zdrowia. Plan długoterminowy brytyjskiej National Health Service kładzie nacisk na zintegrowane systemy opieki (Integrated Care Systems) oraz opiekę wirtualną. Region Katalonii w Hiszpanii był pionierem zintegrowanych organizacji zdrowotno-społecznych.

Dla Polski zaangażowanie się w ten trend jest niezbędne do zbudowania odpornego, przyszłościowego systemu. Model PSZ proponuje konkretne ramy takiej transformacji, dostosowane do polskiego kontekstu.

Część druga – koncepcyjne założenia modelu PSZ: kluczowe komponenty

Model PSZ opiera się na czterech współzależnych filarach, z których każdy ma na celu rozwiązanie systemowych słabości i promowanie zdeinstytucjonalizowanego, opartego na wartości ekosystemu.

1. 1. Finansowanie oparte na wartości. Model proponuje ewolucyjne przejście od płatności za pojedyncze procedury na rzecz finansowania skoncentrowanego na osiąganiu mierzalnych wyników zdrowotnych i doświadczeniu pacjenta. Wizja zakłada tworzenie zintegrowanych produktów medycznych i pakietów opieki, powiązanych z rezultatami klinicznymi, satysfakcją pacjenta i efektywnością kosztową.
2. 2. Integracja organizacyjna – zintegrowana organizacja zdrowia (ZOZ). Sercem operacyjnym modelu jest koncepcja ZOZ – klastra integrującego opiekę na trzech poziomach:
   • Opieka ambulatoryjna i koordynowana: Wzmocniona POZ pełniąca funkcję głównego koordynatora, zintegrowana z diagnostyką i poradniami specjalistycznymi w ramach zintegrowanej diagnostyki jednego dnia (ZOD1D), mająca na celu zapobieganie hospitalizacjom.
   • Opieka nagła i ostra: Zintegrowana struktura na poziomie regionalnym, zapewniająca efektywne kierowanie pacjentów do odpowiednich miejsc leczenia w stanach nagłych, redukując przeciążenie szpitalnych oddziałów ratunkowych.
   • Planowe leczenie szpitalne: Zarezerwowane dla skomplikowanych, zaplanowanych procedur, z płynnym przejściem pacjenta z powrotem do opieki ambulatoryjnej.
3. 3. Włączenie cyfrowe i platforma NID. Transformacja wymaga zaawansowanej łączności i inteligentnego sterowania. Model zakłada powołanie Narodowego Instytutu Długowieczności (NID), odgrywającego rolę regulatora wartości, hubu innowacji i operatora inteligentnej platformy cyfrowej. Jego zadaniem miałoby być m.in. wspieranie koordynacji opieki za pomocą algorytmów AI, analiza danych populacyjnych, weryfikacja osiąganych wyników oraz akredytacja podmiotów w systemie.
4. 4. Niezależne zarządzanie strategiczne. Aby zapewnić trwałość reform i zabezpieczyć je przed krótkoterminowymi cyklami politycznymi, model PSZ proponuje powołanie niezależnego, apolitycznego gremium eksperckiego – Rady Strażników Wartości Publicznej i Zdrowia. Jej rolą byłaby ochrona długoterminowej misji systemu, nadzór nad wdrażaniem innowacji (w tym etycznym wykorzystaniem AI) oraz zapewnienie, że decyzje kliniczne pozostają w gestii personelu medycznego.

Część trzecia – propozycja wdrożenia: fazowe, pilotażowe podejście

Model PSZ jest zaprojektowany dla stopniowego, opartego na dowodach wdrożenia, minimalizującego ryzyko systemowe:

Część czwarta – zgodność z europejskimi priorytetami zdrowotnymi

Model PSZ bezpośrednio wspiera kluczowe strategiczne inicjatywy UE:

• Europejska Przestrzeń Danych Zdrowotnych (EHDS): Platforma NID stanowiłaby krajowy węzeł bezpiecznej wymiany i analizy danych, niezbędny dla koordynowania zdecentralizowanej opieki.
• Akt w sprawie sztucznej inteligencji: Zapewnia ramy etycznego i bezpiecznego wykorzystania algorytmów AI w zdrowiu, co jest fundamentem działania platformy NID.
• Europejski plan walki z rakiem: Zintegrowane, skoordynowane ścieżki onkologiczne w modelu ZOZ umożliwiają wcześniejsze wykrywanie i lepszą kontynuację opieki.
• Europejski Zielony Ład: Redukcja konieczności podróży pacjentów, optymalizacja zużycia energii i zasobów w szpitalach poprzez przesunięcie opieki bliżej domu.

Część piąta – wyzwania, ryzyka i strategie ich łagodzenia

Część szósta – wizja i wnioski: historyczna szansa dla polski

Ostateczna zmiana to zmiana mentalności: wyzwania systemu zdrowia staną się problemami optymalizacyjnymi, rozwiązywanymi przez interdyscyplinarne zespoły, a ich postęp – widoczny na publicznym dashboardzie.

Narodowy Instytut Długowieczności (NID) to więcej niż platforma – to narodowa misja i marka, pełniąca podwójną funkcję:

• Dysruptor systemu zdrowia: silnik transformacji PSZ, wdrażający deinstytucjonalizację i opiekę opartą na wartości.
• Produkt eksportowy i ekosystem: podstawa nowej, wysokomarżowej gałęzi gospodarki opartej na eksporcie wiedzy i technologii z obszaru długowieczności oraz BioMedTech.

Artykuł prof. dr. hab. n. med. Mieczysława Pasowicza, MD, PhD, FACC, FESC, z Instytutu Medycyny Innowacyjnej.

Podziękowania – autor dziękuje zespołowi Health4You.eu, Instytutowi Medycyny Innowacyjnej oraz partnerom merytorycznym za wkład w rozwój koncepcji.

Oświadczenie o konflikcie interesów – prof. dr hab. n. med. Mieczysław Pasowicz jest twórcą koncepcyjnego modelu PSZ i założycielem Instytutu Medycyny Innowacyjnej. Wszelkie prawa do szczegółów implementacyjnych, algorytmów i modeli operacyjnych stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa Instytutu i są prawnie chronione. Nie zgłoszono innych konfliktów interesów.

Artykuł przedstawia publicznie koncepcyjne założenia modelu reformy. Szczegóły implementacyjne, algorytmy, modele procesowe i rozwiązania technologiczne stanowią własność intelektualną Instytutu Medycyny Innowacyjnej i są chronione jako tajemnica przedsiębiorstwa.